"The Economist": Wojna w Iranie to spektakularny sukces sił powietrznych

Interia współpracuje z czołowymi redakcjami na świecie. W naszym cotygodniowym, piątkowym cyklu "Interia bliżej świata" publikujemy najciekawsze teksty najważniejszych zagranicznych gazet. Brytyjski "The Economist", z którego pochodzi poniższy artykuł, ukazuje się nieprzerwanie od 1843 r. i należy do najpopularniejszych na świecie magazynów poświęconych tematyce politycznej i biznesowej. Ma opinię jednego z bardziej wpływowych tytułów prasowych na świecie. Tygodnik od samego początku niezmiennie trzyma się liberalnego kursu.

4 marca pilot izraelskich sił powietrznych został pierwszym od ponad 40 lat członkiem tej formacji, który zaliczył zestrzelenie w walce powietrze-powietrze. Trudno jednak mówić o równych szansach. Jego F-35 - jeden z najbardziej zaawansowanych samolotów bojowych na świecie - strącił irańskiego Jaka-130, maszynę pierwotnie zaprojektowaną jako samolot szkoleniowy.

- Bijemy ich, gdy już leżą - oświadczył Pete Hegseth, amerykański sekretarz wojny. - I dokładnie tak powinno być - dodał.

To skrajnie jednostronne starcie dobrze oddaje całą amerykańsko-izraelską kampanię. Na poziomie politycznym amerykańscy urzędnicy przedstawiają wątpliwe i nieraz sprzeczne uzasadnienia wojny, a jej cele zmieniają się z dnia na dzień. Tymczasem sama kampania wojskowa pokazuje staranne planowanie, ogromną siłę ognia i miażdżące sukcesy.

W nagraniu opublikowanym 3 marca admirał Brad Cooper, dowódca Centralnego Dowództwa Pentagonu (CENTCOM) odpowiedzialnego za operacje wojskowe na Bliskim Wschodzie, twierdził, że w ciągu czterech dni Stany Zjednoczone zaatakowały prawie 2 tys. celów, w tym 17 jednostek pływających, wśród nich okręt podwodny.

Również 3 marca amerykański okręt podwodny miał zaatakować i zatopić irańską fregatę w pobliżu wód Sri Lanki, około 3 tys. km od Iranu - byłoby to pierwsze użycie przez USA torpedy od 1945 roku.

Pierwszy dzień wojny był "niemal dwukrotnie większy" niż amerykański atak "shock and awe" (chodzi o doktrynę "szok i przerażenie" - przyp. Interia) na Irak w 2003 roku - powiedział admirał Cooper.

Bombardowania Izraela są jeszcze intensywniejsze. Według Sił Obronnych Izraela (IDF) kraj ten uderza w około tysiąc celów dziennie, a tempo to jest możliwe dzięki amerykańskim latającym cysternom, które uzupełniają paliwo w izraelskich samolotach.

Gotowość USA i Izraela do rozpoczęcia wojny w biały dzień, 28 lutego, wynikała z możliwości zabicia ajatollaha Alego Chameneiego, najwyższego przywódcy Iranu. Ta bezczelność odzwierciedla fatalny stan irańskiej obrony przeciwlotniczej, w dużej mierze zdemonstrowanej podczas ubiegłorocznej 12-dniowej wojny.

Po pierwszej fali uderzeń - przeprowadzonych, by zachować element zaskoczenia, przy użyciu pocisków dalekiego zasięgu odpalanych z samolotów niskiej wykrywalności (stealth) oraz odległych okrętów - USA i Izrael zdołały już wprowadzić swoje maszyny nad cele. To pozwala im używać tańszych i liczniejszych bomb kierowanych zamiast opierać się na rzadkich, drogich środkach rażenia "stand-off" odpalanych spoza zasięgu obrony.

- Mamy niemal nieograniczone zapasy - przechwalał się Hegseth.

Izraelscy oficerowie żartują, że w odróżnieniu od wcześniejszych uderzeń na Iran to "wojna po angielsku" - planowana w ścisłej synchronizacji z USA.

Rozmowy zaczęły się zeszłego lata, po tzw. wojnie 12-dniowej, ale wspólne plany uderzeń dopracowano po tym, jak w styczniu Pentagon odwiedził Ejal Zamir, szef sztabu IDF.

Oba państwa podzieliły Iran na duże strefy, które nazywają obszarami operacji przeciw pociskom balistycznym (ballistic-missiles operation areas, BMOA). Izrael odpowiada za zachodni i centralny Iran, w tym Teheran; USA biorą na siebie południowy Iran oraz przyległe akweny. Izrael operuje głównie nad Syrią; Amerykanie - głównie z baz w Jordanii oraz z lotniskowca USS Abraham Lincoln na Morzu Arabskim i USS Gerald Ford na Morzu Śródziemnym.

Choć oba kraje atakują wyrzutnie rakiet ("setki" - według admirała Coopera), taki podział zadań jest jedną z przyczyn, dla których Izrael skupił się na celach "reżimowych". Należały do nich m.in. posiedzenie Zgromadzenia Ekspertów - organu wybierającego najwyższego przywódcę - 3 marca, a także paramilitarne formacje Basidż 4 marca. Z kolei USA skoncentrowały się na irańskiej marynarce.

Podział odzwierciedla również różny apetyt na ryzyko - mówi Martin Sampson z think tanku IISS, były marszałek lotnictwa RAF. Izrael jest skłonny wysyłać jednosilnikowe samoloty głęboko nad Iran, gdzie zespołom poszukiwawczo-ratowniczym trudno byłoby odzyskać zestrzelonych pilotów.

Plany wojenne zakładają kilka faz. Dwie już wdrożono. Pierwsza to uderzenie otwierające 28 lutego. Druga obejmowała kolejne 100 godzin, gdy Izrael zaatakował cele najwyższego priorytetu z obawy, że prezydent Donald Trump może szybko zakończyć wojnę. Trzecia faza, obejmująca cele o niższym priorytecie, trwa obecnie.

Planiści twierdzą, że lista amerykańskich i izraelskich celów wystarczy na cztery-pięć tygodni działań - o takim horyzoncie wspominał też Trump.

- Teraz zaczniemy poszerzać działania w głąb lądu - powiedział generał Dan Caine, przewodniczący Kolegium Połączonych Szefów Sztabów USA, występując 4 marca u boku Hegsetha.

Większość celów nuklearnych jest przewidziana na późniejszy etap konfliktu. Wynika to częściowo z faktu, że - wbrew wprowadzającym w błąd twierdzeniom amerykańskich urzędników - Iran niewiele zrobił z tymi obiektami od ubiegłorocznej wojny, poza usypaniem ziemi na kraterach po bombach.

Mimo to 3 marca Izrael oświadczył, że zaatakował kompleks Min Zadai na północno-wschodnich obrzeżach Teheranu, który - jak twierdzi - był tajnym obiektem związanym z rozwojem broni jądrowej.

"Bank celów" obejmuje nie tylko kolejne instalacje rakietowe i nuklearne, lecz także siedziby Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej w całym Iranie - wyraźny sygnał, że celem jest zarówno osłabienie możliwości wojskowych, jak i doprowadzenie do upadku reżimu.

Pojawiły się jednak poważne błędy. W uderzeniu na szkołę dla dziewcząt 28 lutego zginęło ponad 160 osób. USA informują, że sprawa "jest badana".

Jednak generalnie wojna przebiega zgodnie z planem. - To niezwykle dobrze zintegrowana i przemyślana, celowa kampania - mówi Sampson, który wcześniej dowodził brytyjskimi operacjami lotniczymi przeciwko Państwu Islamskiemu w Syrii i Iraku.

Jak dodaje, wojna może wkrótce przejść od w dużej mierze wcześniej zaplanowanych i przeważnie statycznych celów do tego, co planiści nazywają celami "dynamicznymi" - w tym do nowych obiektów, które nie zostały zidentyfikowane przed rozpoczęciem konfliktu.

Pomóc ma decyzja Wielkiej Brytanii o udzieleniu USA zgody na wykorzystanie Diego Garcia - kluczowej bazy lotniczej na Oceanie Indyjskim. Startując stamtąd, a nie z kontynentu amerykańskiego, USA mogą zwiększyć tempo nalotów, częściej wykorzystywać te same załogi i sięgać po duże zapasy uzbrojenia zgromadzone na wyspie. Amerykańskie bombowce mogą wówczas realizować "zaplanowane" uderzenia - mówi Sampson - a myśliwce będą mogły "poruszać się znacznie swobodniej i zyskać więcej taktycznej elastyczności", by atakować cele wykryte przez drony i samoloty rozpoznawcze. Te prawdopodobnie zaczną operować dalej na wschód, bliżej Iranu.

Już teraz wojna stała się pokazem nowej, egzotycznej i nietypowej broni.

Z "dolnej półki" USA po raz pierwszy użyły LUCAS-a - to stosunkowo tani dron o dużym zasięgu. Ironiczne, że miałby latać nad Iranem, skoro LUCAS jest amerykańską kopią irańskich pocisków Shahed-136 używanych przez Rosję w Ukrainie. Jednak zwolennicy koncepcji "precyzyjnej masy" - czyli większego oparcia Pentagonu na taniej amunicji w dużych ilościach - są zadowoleni.

Z "górnej półki" USA po raz pierwszy użyły też balistycznych pocisków PrSM. Te rakiety o zasięgu 500 km, odpalane z wyrzutni HIMARS w Bahrajnie, nie mogłyby zostać legalnie zbudowane i rozmieszczone, gdyby Trump w swojej pierwszej kadencji nie wypowiedział Rosji traktatu INF (o likwidacji pocisków pośredniego zasięgu). A w uderzeniu otwierającym, wymierzonym w Chameneiego i jego gabinet, Izrael miał użyć dużej liczby balistycznych pocisków odpalanych z powietrza; to nietypowa kategoria uzbrojenia, którą - poza Izraelem - dysponują jedynie Chiny i Rosja.

Dodatkowo USA miały użyć Claude'a, modelu sztucznej inteligencji, do przetwarzania informacji wywiadowczych, wyboru celów i prowadzenia symulacji wojskowych - na dodatek w czasie ostrego politycznego sporu z firmą Anthropic, twórcą tego modelu.

Jak dotąd USA i Izrael odnotowują znaczące sukcesy operacyjne. Irańskie przywództwo polityczne jest w rozsypce, a kolejny najwyższy przywódca - wśród kandydatów wymienia się syna Chameneiego, Modżtabę - również ma znaleźć się na liście celów do likwidacji.

Generał Caine powiedział, że użycie pocisków balistycznych przez Iran spadło o 86 proc. w porównaniu z pierwszym dniem wojny, a tylko między 3 a 4 marca zanotowano spadek o 23 proc. Ataki dronów - dodał - spadły o 73 proc.

Najważniejsze być może jest jednak to, że izraelskie źródła wywiadowcze wskazują, iż irańscy żołnierze, policjanci oraz członkowie IRGC nie stawiają się do służby.

Mimo wszystko wyniszczanie sił przeciwnika - choćby miało skalę przytłaczającą i było bardzo skuteczne - w żadnym razie nie gwarantuje upadku reżimu, który jest kluczowym celem wojennym Izraela i jednym z nieustannie zmienianych celów Trumpa.

Tekst przetłumaczony z "The Economist"© The Economist Newspaper Limited, London, 2026

Tytuł, śródtytuły, lead oraz skróty pochodzą od redakcji