Reklama

Reklama

Czy Rosja ma prawo do Krymu? Historia nie kłamie

W historii Krymu niezwykle trudno szukać spokojnego okresu. Półwysep przez stulecia był miejscem mieszania się narodowości oraz kultur, a możliwość kontrolowania niemal całego Morza Czarnego z jego terenu była powodem niezliczonych wojen. Dziś prawo do Krymu rości sobie Rosja, a Władimir Putin nazywa go rdzenną ziemią rosyjską. Sprawdzamy więc, ile w tym prawdy. Czy Rosja ma prawo do Krymu, czy może są narody, które ze względów historycznych miałyby do tego większe prawo?

Kolonie greckie rządzą na Krymie

Najstarszymi mieszkańcami Krymu byli Kimeryjczycy i Taurowie. W VII w. p.n.e. wyparli ich irańscy Scytowie. Spisana historia Krymu sięga VII wieku przed naszą erą. To wtedy koloniści z greckiego Miletu zakładają między innymi Pantikapajon, dzisiejszy Kercz

Kolonia szybko się bogaciła dzięki korzystnemu położeniu nad cieśniną łączącą Morza Azowskie i Czarne. Około 530 r. p.n.e. miasto zaczęło emitować własną, a jednocześnie pierwszą na Krymie monetę, srebrny tetrabol. Rozkwit i czas wielkiego rozwoju kończy się w I wieku p.n.e. Pantikapajon, jak i całe królestwo, popada w zależność od Rzymu

Reklama

CZYTAJ TAKŻE: Jak Polacy nie wjechali do Kijowa tramwajem

Krym przechodzi z rąk do rąk

W III wieku n.e. część Krymu opanowali Goci. W 375 roku na Krym wtargnęli Hunowie, a od IV w. półwysep był obiektem ekspansji Bizancjum. Około V w. powstały miasta Mangup czy Dori, które stały się ośrodkami władztw feudalnych. Od X do XII wieku część Krymu zajmowało ruskie księstwo tmutarakańskie

Około 1240 roku Krym opanowali Mongołowie, którzy półwysep włączyli w skład Złotej Ordy. Ta rozpadła się w 1427 roku, kiedy Krym przyjął zwierzchnictwo Imperium Osmańskiego i Turcy zajęli południową część półwyspu wraz z Kaffą. Od tego momentu miał tam rezydować turecki urzędnik sprawujący nadzór nad chanem.

W latach 1768 - 1774 wojna pomiędzy Imperium Rosyjskim a Osmańskim doprowadziła do zdobycia przez Rosję południowej Ukrainy, Krymu i północnego Kaukazu. Turcy zmuszeni zostali do zrzeczenia się zwierzchności nad Chanatem Krymskim. Dwa lata później Rosja osadziła na tronie chanatu uległego Şahina Gireja, który żył na dworze w Petersburgu.

Panowanie Rosjan na Krymie i napływ Ukraińców

Na rozkaz Katarzyny II Şahin pozwolił Rosjanom osiedlać się na półwyspie. Już w marcu 1783 r. feldmarszałek Grigorij Potiomkin i jeden z faworytów Katarzyny II, przekonali cesarzową do aneksji Krymu. Rządy marionetkowego chana nie były trwałe i na półwyspie doszło do licznych buntów Tatarów

Aneksja Krymu pod pozorem ustabilizowania sytuacji to jedna strona medalu. Rosja pracowała nad utworzeniem portu czarnomorskiego do użytku imperium i stworzeniem portu dla nowej Floty Czarnomorskiej, która sprawdziła się w wojnie z Turcją. W kwietniu 1783 Katarzyna II oficjalnie ogłosiła przyłączenie Krymu do państwa rosyjskiego

Tatarzy nie opierali się tej decyzji, bo po latach buntów brakowało im środków i woli do dalszej walki. W 1783 r. Imperium Osmańskie podpisało z Rosją umowę uznającą utratę Krymu i innych terytoriów będących w posiadaniu chanatu.

W latach 1854-1855 Krym stał się polem walki między Rosją a mocarstwami sprzymierzonymi w wojnie krymskiej. Kolonizacja rosyjska szła opornie i nie udała się za czasów Katarzyny II, głównie przez surowe warunki życia. Mimo to w XIX wieku na Krymie zaczęli się osiedlać Ukraińcy

W tym czasie Krym należał do guberni taurydzkiej. Ta pod koniec XIX wieku liczyła 1 447 790 mieszkańców. Ze spisu przeprowadzonego w 1897 roku wynika, że Ukraińcy stanowili 42,2% ludności Krymu. Według deklarowanego języka ojczystego Rosjan było tylko 27,9%.

Burzliwe lata 1917 - 1920 na Krymie

Po przewrocie bolszewickim w 1917 roku powstała Krymska Republika Ludowa, proklamowana przez Tatarów Krymskich. Tymczasem w Symferopolu w styczniu 1918 władzę przejęli rosyjscy bolszewicy, za słabi jednak, by podporządkować sobie Tatarów. Jednocześnie w listopadzie 1917 roku trzy północne powiaty Krymu przyłączyła do siebie Ukraińska Centralna Rada.

W 1918 protektorat nad Krymską Republiką Ludową sprawowali Niemcy. W październiku armia niemiecka wycofała się z Krymu, a półwysep zajęła antybolszewicka Armia Ochotnicza. W kwietniu 1919 Krym na krótko zajęła Armia Czerwona, proklamując Krymską Socjalistyczną Republikę Radziecką, której komisarzem został Dmitrij Uljanow, brat Lenina

W czerwcu 1919 Siły Zbrojne Południa Rosji wyparły bolszewików z Krymu. Jednak już w listopadzie 1920 Armia Czerwona rozpoczęła zajmowanie Krymu, z którego uciekło 170 tysięcy osób. W październiku 1921 roku bolszewicy powołali  Krymską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką.

Krym pod okupacją niemiecką

W czasie II wojny światowej półwysep w okresie od 21 września 1941 do 4 lipca 1942 zajęły wojska niemieckie. Jako ostatni po długim oblężeniu zdobyty został Sewastopol. W konsekwencji operacji krymskiej, w maju 1944 roku, półwysep zdobyła Armia Czerwona

Władze radzieckie pod pretekstem oskarżeń o kolaborowanie z najeźdźcami wysiedliły wszystkich Tatarów krymskich do sowieckich republik Azji Środkowej. W czasie akcji wysiedlono z Krymu około 200 tysięcy Tatarów. Na ich miejsce Moskwa osiedliła tysiące chłopów z radzieckiej Ukrainy i północnych rejonów Rosji.

1954 rok: Nikita Chruszczow oddaje Krym Ukrainie

Krym pozostał rosyjski do roku 1954, kiedy Nikita Chruszczow oddał półwysep Ukrainie. Tłumaczono to prezentem z okazji 300. rocznicy Rady Perejasławskiej, podczas której hetman Bohdan Chmielnicki zawarł z carem Aleksym Michajłowiczem ugodę poddającą Ukrainę Rosji. Z jednej strony miał być to gest przyjaźni i wstęp do potępienia rządów Stalina.

Część historyków uważa, że decyzja Chruszowa miała gospodarczy charakter. Rosja nie dawała sobie rady z zagospodarowaniem Krymu, dlatego pierwszy sekretarz miał zdecydować się na "ukraiński eksperyment". Napłynęli nowi osadnicy z południowej Ukrainy, którzy poprawili sytuację na półwyspie.

CZYTAJ TAKŻE: Bitwa pod Komarowem. Niewykorzystana szansa Polaków?

Rozpad ZSRR przyniósł nowe nadzieje Rosjan z Krymu na powrót do Rosji. W 1991 r. zamieszkująca półwysep większość rosyjska uzyskała od komunistycznych władz zgodę na utworzenie Krymskiej ASRR, obejmującej obszar obwodu krymskiego, z wyjątkiem Sewastopola. Po rozpadzie ZSRR, 5 maja 1992 Rosjanie zamieszkujący półwysep proklamowali powstanie Republiki Krymu.

Ostatecznie nic z tego nie wyszło. Krym zrezygnował z niepodległości, a władze niepodległej Ukrainy zgodziły się na status republiki autonomicznej. Sewastopol został dodatkowym miastem wydzielonym jako siedziba rosyjskiej Floty Czarnomorskiej, mającej stacjonować tu na podstawie umowy między Rosją a Ukrainą.

"Krym to ziemia rdzennie rosyjska": Rosja wkracza na półwysep

16 marca 2014 roku odbyło się referendum w sprawie statusu Krymu. Referendum przeprowadzono po wydarzeniach Euromajdanu i podczas aneksji Krymu przez Rosję. Zostało przeprowadzone pod groźbą użycia broni oraz zakazano bezstronnym obserwatorom wstępu na Krym. Nie jest uznawane w skali międzynarodowej przez większość krajów i przez żadną organizację międzynarodową.

Władimir Putin przekonywał, że "Krym to ziemia rdzennie rosyjska, a Sewastopol to rosyjskie miasto". Historia pokazuje jednak, że władza carów, "białych" i bolszewików trwały jedynie przez około dwieście lat. Tłumaczenia Putina nie mają więc nic wspólnego z historią i są tylko elementem jego nowej polityki historycznej

Według analityków Rosja od zaanektowania Krymu przymusowo zmienia skład etniczny tego okupowanego przez siebie terytorium. To na mocy art. 49 Konwencji Genewskiej z 1949 roku jest kwalifikowane jako zbrodnia wojenna.

Reklama

Reklama

Reklama

Strona główna INTERIA.PL

Polecamy