Premier Donald Tusk mógł podjąć decyzję o delegowaniu Macieja Berka do Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ nie będzie to miało żadnych poważnych konsekwencji politycznych dla formacji rządzącej, a może nawet zadowolić najtwardszy elektorat.
Chór słusznie zdegustowanych prawników - zwłaszcza tych krytycznych wobec przeszłych działań Prawa i Sprawiedliwości - nie odzwierciedla bowiem aktualnych nastrojów społecznych.
Triumf populizmu
A nastroje społeczne w sprawie praworządności, spraw ustrojowych czy fundamentów państwa prawa można określić jako obojętność. To nie tyle symptom zmierzchu liberalnej demokracji, która ufundowana była na wierze w umowę społeczną, ile przygniatający triumf populizmu i postpolityki.
Premier doskonale musi zdawać sobie sprawę z tego, że przy sprzeciwie Karola Nawrockiego żadnej naprawy praworządności nie będzie. Musi też wiedzieć, że nikt już nie wyjdzie na ulice, by protestować w obronie konstytucji, której zapisy są od dawna lekceważone przez polityków. Na pewno nie jest mu obca prawda, że kwestie symboliczne - takie jak wiara w siłę prawa - przestały mieć jakiekolwiek znaczenie z punktu widzenia polityki.
Nawet jeśli "prawa ręka premiera" jest tym samym, co "były poseł partii Jarosława Kaczyńskiego" - bez porównań personalnych - to dzisiejsze protesty utytułowanych prawników nie mają już żadnej mocy. Można wszystko, można łamać zasady, których się broniło, można tłumaczyć to wyższą koniecznością albo racją moralną. I właśnie nastąpiła kolejna legitymizacja tego stanu.
Zobacz również:
Spirala pretekstów
Niedawno politolog prof. Rafał Chwedoruk przypomniał swoje zdziwienie, że gdy PiS przejęło władzę w 2015 roku, ówczesna opozycja uczyniła z obrony konstytucji główny temat polityczny, ponieważ według niego było to z gruntu nieskuteczne. O ile jednak wówczas udało się zbudować wokół spraw zasadniczych emocjonalną więź z obywatelami, o tyle teraz były minister Berek w Trybunale będzie co najwyżej sensacją mediów społecznościowych i stacji telewizyjnych, gdyby wkroczył do budynku sądu konstytucyjnego w asyście policji i wyrzucił stamtąd Bogdana Święczkowskiego.
Bez względu na racje - a rację mają ci, którzy rozumieją, że za degrengoladę w sferze praworządności odpowiada głównie poprzednia władza i były prezydent Andrzej Duda - ruch Tuska nie przybliży Polski do odbudowy państwa prawa. Nawet jeśli będzie obudowany argumentami, że wobec klinczu i utrwalonego przez poprzednią władzę bezprawia trzeba posunięć się do środków nadzwyczajnych.
Były prezes Trybunału Konstytucyjnego Jerzy Stępień powiedział jakiś czas temu, że wyobraża sobie sytuację, w której po wyborach w 2027 roku nowa koalicja prawicowa odwoła obecnych sędziów - powołując się na rozmaite delikty - i powoła nowych, czyli swoich. I zrobi to bez żadnych skrupułów, ponieważ spirala pretekstów się nakręca.
Zobacz również:
Siła nad prawem
Ale Stępień powiedział też coś znacznie ważniejszego: że jego zdaniem trzeba pogodzić się z tym, że w sprawie praworządności nic się nie da już zrobić. A historycznie rzecz biorąc - argumentował - okresów, gdy prawo stało ponad siłą, było znacznie mniej, niż tych, gdy to siła miażdżyła prawo. To gorzka refleksja, ale pokazująca, że w tej kwestii obecna koalicja zawiodła. A może nie tyle zawiodła, ile cynicznie wpisała się w narastającą znieczulicę wobec rudymentów ustroju demokratycznego.
Krytycy decyzji Tuska trzeźwo zauważają, że - bez względu na intencję "zrobienia wreszcie porządku w Trybunale" - samo złamanie zasad i reguł, których przez lata się broniło, po prostu się nie broni. Nawet jeśli premier "bierze to na siebie". I nawet jeśli prezydent zablokował wszelkie ustawowe próby naprawy zdewastowanych instytucji.
Jeszcze większej goryczy doświadczają ci, którzy wierzyli, że twarde decyzje - na przykład ze względu na wyroki sądów europejskich - zostaną podjęte w pierwszym roku rządów, gdy opowieść o konieczności poszanowania prawa i długotrwałych procedur nie była jeszcze obowiązującą narracją polityczną.
Zobacz również:
Rozpad umowy społecznej
Ale najbardziej poruszeni są chyba ci, którzy nigdy nie mieli złudzeń co do polityki jako takiej, ale właśnie zorientowali się, że wszystko, co o polityce myśleli hipotetycznie, okazało się prawdą. Na przykład to, że wielkie ideały to rejestr zarezerwowany dla pięknoduchów, którzy z okrzykiem "Konstytucja!" na ustach bronili od początku przegranej sprawy.
Oto Polska osiągnęła stan, w którym każda następna władza będzie mogła bezkarnie łamać wszelkie zasady prawne w ramach rewanżu. Na końcu tego procesu jest rozpad umowy społecznej i kontrolowana tylko przez siłę polityczną anarchia. Ale nikogo już specjalnie to nie obchodzi.
Przemysław Szubartowicz
