Interwencja USA w Wenezueli. Prawo pięści i kłów

USA odgrywały po wojnie rolę stabilizatora systemu międzynarodowego. Choć zdarzało im się nieraz naruszać reguły, starały się zachować pozory działania prawnego, nawet wtedy, gdy przyjmowało to formę kłamstw w sprawie broni masowego rażenia w Iraku. Teraz jest inaczej. USA przeprowadziły w Wenezueli zamach stanu jak niegdyś w Panamie czy Nikaragui. Pretekstem nie było ryzyko komunistycznego zagrożenia, a szmugiel narkotyków i wysyłanie przestępców przez reżim Maduro do Stanów Zjednoczonych.

Niezależnie od tego, ile prawdy jest w tych oskarżeniach, interwencja USA w Wenezueli jest nielegalna. Odbywa się bez sankcji Rady Bezpieczeństwa ONZ, nie jest też działaniem w samoobronie, którym jest odpowiedź na "napaść zbrojną", w świetle Konwencji Narodów Zjednoczonych. To USA napadły Wenezuelę, a nie Wenezuela USA.

Trump mówi wprost o tym, że będzie "desygnować" nowe władze Wenezueli, że USA przejmą produkcję ropy, po to, żeby się wzbogacić. To znana z XIX i początku XX wieku "polityka kanonierek" w pełnej krasie, która budzi zrozumiałe oburzenie w krajach ościennych. Nie liczmy na poparcie tzw. Globalnego Południa dla sprawy ukraińskiej skoro zarówno w przypadku czystek etnicznych w Gazie czy teraz zamachu stanu w Wenezueli Europejczycy co najwyżej dzielnie "monitorują sytuację" i wzywają do deeskalacji oraz poszanowania prawa.

Nie wiadomo jak interwencja wpłynie na sytuację Wenezueli, kto przejmie władzę i w czyim imieniu będzie rządzić. Czy prezydentem zostanie jakaś amerykańska marionetka? Czy dojdzie do wolnych wyborów? Jak w odpowiedzi na atak USA i porwanie Maduro zareaguje reżim, czy dojdzie do wewnętrznego kolapsu, czy też próby obrony wpływów, walk zbrojnych i potencjalnej wojny domowej? Póki co Wenezuelczycy zdają się zachowywać spokój, ale czy to znaczy, że z równym spokojem zaakceptują polityczny dyktat ze strony Trumpa?

W wariancie optymistycznym nastąpi jakaś forma kompromisowego układu między obecnym reżimem i opozycją w obawie przed dalszą eskalacją konfliktu, a Wenezuela zacznie proces demokratyzacji i odbudowy gospodarki z upadku, nawet jeśli oznaczać to będzie oddawanie lwiej części profitów USA. W wariancie pesymistycznym stanie się państwem upadłym eksportującym niestabilność i uchodźców, wymagającym rosnących nakładów ze strony Waszyngtonu dla powstrzymania od całkowitego upadku.

USA poświęcające się Karaibom, to USA, które równocześnie nie będą angażować się z taką intensywnością gdzie indziej. W administracji, w której wszystko podporządkowane jest jednemu człowiekowi i jego dworowi, bez procedur i autonomicznych procesów w ramach poszczególnych resortów, uwaga jest bardzo rzadkim zasobem. Jak dużo Trump może poświęcić na innych frontach, w tym przede wszystkim w Ukrainie, żeby zapewnić sobie spokój?

Następuje regionalizacja mocarstw niegdyś działających w skali globalnej. Interwencja Związku Radzieckiego w Afganistanie pośrednio doprowadziła do upadku całego imperium. Oderwanie od Ukrainy Krymu i części Donbasu odebrało Rosji możliwość skutecznego wpływania na politykę Kijowa. Inwazja z 2022 roku ograniczyła a potem faktycznie zlikwidowała wpływy Rosji w Syrii, Afryce, a teraz też Ameryce Południowej.

USA w zasadzie wycofały się z Bliskiego Wschodu, sygnalizują też chęć zamknięcia zobowiązań w Europie, a nawet w Azji Wschodniej. Politykę szerokich sojuszy i trwałych więzi zastępuje polityka transakcyjna, obliczona na krótkotrwałe korzyści dla Waszyngtonu i Trumpa osobiście.

Atak na Wenezuelę obniża koszt interwencji Chin czy Rosji w ich bezpośrednim otoczeniu. Im sankcja za złamanie reguł dotkliwsza, tym większa szansa, że zostaną one zachowane. Gdy reguły nie są warte papieru, na którym zostały spisane i wszystko jest wyłącznie grą sił, wówczas trzeba się liczyć z tym, że mocarstwa w naturalny sposób podporządkowywać będą sobie "bliską zagranicę" lub też, że będzie dochodzić do nich na tym tle do długich i bezwzględnych konfliktów zbrojnych. Obie opcje są dla krajów średnich i małych fatalną wiadomością. Albo będą wasalami, albo ofiarami, tertium non datur.

W Polsce nowa geopolityka siły budzi entuzjazm apologetów wąsko rozumianego interesu narodowego, którzy zdają się nie rozumieć, że reguły, nawet niedoskonałe i sprofilowane pod mocarstwa, wciąż przede wszystkim służą słabszym, chroniąc ich przed samowolą silnych. A już zupełną aberracją jest sugerowanie, że Trump powinien obalić "reżim Tuska". Widać, że na prawicy duch Targowicy i mentalność klientelistyczna jest wciąż silna. Czy Polska jest krajem suwerennym? Polityka Donalda Trumpa nadaje temu fundamentalnemu pytaniu zupełnie nowy wymiar.

Ci, którym marzy się nowy "koncert mocarstw" powinni pamiętać, że w jego apogeum Polski nie było na mapie.

Leszek Jażdżewski